"Naar elkaar luisteren en slim samenwerken werkt"
In Nederland verspillen we jaarlijks 1,6 miljard kilo voedsel. Dat kost onnodig grondstoffen, water en energie, terwijl het voorkomen ervan juist winst kan opleveren voor natuur, klimaat en sociale rechtvaardigheid. Minder voedsel verspillen is daarmee een belangrijke randvoorwaarde voor brede welvaart. Ofwel: ’t Goeie leven. In het nieuwste cluster van Samen Tegen Voedselverspilling bundelen koplopergemeenten en bedrijven, met steun van Regio Deal ‘t Goeie leven, de krachten om samen het verschil te maken. Hoe? Dat vroegen we aan Henk Jan de Kat, algemeen directeur van Van Zutven Group, en Jan Goijaarts, wethouder van de gemeente Meierijstad.
Veghel is dé plek om ’t Goeie gesprek over voedselverspilling en circulariteit te voeren. Ook omdat het de thuisbasis is van de stichting Samen Tegen Voedselverspilling. Deze stichting werkt in samenwerkingsverbanden aan halvering van voedselverspilling in 2030 ten opzichte van 2015 (Sustainable Development Goal 12.3 van de Verenigde Naties). “Met grote food- en feedspelers in onze gemeente, veel agrariërs en korte lijnen in de voedselketen, voelen we vooral hier de verantwoordelijkheid”, aldus wethouder Jan Goijaarts van de gemeente Meierijstad.
Verantwoordelijkheid
Die verantwoordelijkheid voelt Henk Jan de Kat, algemeen directeur van Van Zutven Group, ook. Het Veghelse familiebedrijf verwerkt droge reststromen uit de food- en feedketen. Denk aan afgekeurde batches melkpoeder, plantaardige reststromen zoals maïsgluten, en kalk uit drinkwaterproductie. Henk Jan werkt er nog maar enkele maanden, maar voelt zich zichtbaar op zijn plek. Hij groeide op in de agrarische sector, studeerde aan de HAS, werkte onder meer bij DSM en zette de afgelopen vier jaar samen met ketenpartners een aantal eivoerketens op in Nederland en Ethiopië. “Als je de voedselnood daar ziet, voelt de verspilling hier echt wrang”, vertelt hij.
Halvering voedselverspilling
Jan Goijaarts was vóór zijn wethouderschap vanuit het Veghelse bedrijfsleven aanjager van vrachtvervoer over het water. Daar zag hij al dat samenwerken loont. “Als je partijen bij elkaar weet te brengen, kun je echt verduurzamen.” Eenmaal wethouder was hij betrokken bij de oprichting van Samen Tegen Voedselverspilling. Jan: “Naast de aanpak van voedselverspilling zijn we nu ook bezig om de keten van verpakkingsmateriaal circulair te maken.”
De gemeente Meierijstad ondersteunt de stichting financieel en organisatorisch, en organiseerde eerder de Food Waste Challenge samen met RNOB. Ze brengt partijen bij elkaar, helpt bij vergunningen en zet goede voorbeelden in de schijnwerpers.
Enorme volumes
Ook bij Van Zutven zijn ze op beide fronten actief. “Circulariteit en tegengaan van voedselverspilling zit in ons DNA”, vertelt Henk Jan. “Alleen al uit de voedselketen haalden we in 2025 ruim 1.200 vrachtwagens vol reststromen op. Dat zijn enorme volumes die anders als afval zouden eindigen.” In de productielocatie in Veghel worden die stromen omgezet in nieuwe ingrediënten voor onder meer diervoeding en industriële toepassingen.
Daarnaast ontwikkelt het bedrijf ook productielijnen en technologische oplossingen voor klanten om zelf reststromen te verwerken. Henk Jan: “Voor babymelkpoeder hebben we bijvoorbeeld een systeem ontwikkeld dat automatisch de plastic deksels en lepels van de blikken scheidt, om het tin en plastic apart te recyclen. Vanuit efficiëntie, maar ook om reststromen uit verpakkingen beter te benutten.”
Logistieke footprint
Het verkleinen van de logistieke footprint is voor Van Zutven de volgende stap. Henk Jan: “Rond Veghel zit zóveel food- en feedindustrie: Sligro, Jumbo, De Heus, AgriFirm, Mars, FrieslandCampina, noem ze maar op. In deze regio zouden we in staat moeten zijn veel lange ritten te besparen. Door het kanaal, de haven en de weg beter te benutten en grondstoffen hier concurrerend te verwerken. Daar zou ik graag tijd en energie in willen steken; om met de supplychainmanagers en duurzaamheidsmanagers om tafel te gaan en een aantal flip-overs te maken. Ook met het oog op de vrachtwagenheffing vanaf 1 juli 2026; transport wordt daardoor veel duurder en vervoer via het water dus veel interessanter. Ik ben ervan overtuigd dat we ook op dat vlak met elkaar een heleboel kilometers, kosten en CO₂ kunnen besparen.”
Kalk uit drinkwater
Als voorbeeld noemt hij de verwerking van kalk uit drinkwaterproductie – een veelzijdige grondstof die zuren neutraliseert, mineralen aanvult en materialen sterker of stabieler maakt. De kalk wordt verwerkt in producten als tapijttegels en pvc-vloeren, maar ook in diervoeding en cosmetica. “Tot drie jaar geleden haalden de grootverbruikers kalk nog in giga volumes uit Duitsland, Frankrijk en Italië, waar het wordt gewonnen”, legt Henk Jan uit. “Nu verwerken we alleen nog kalkkorrels die vrijkomen bij waterzuivering. Daarvoor werken we samen met Brabant Water en Vitens, allemaal binnen een straal van 50 kilometer. Dat scheelt grondstoffen, energie en heel veel kilometers.”
Een deel van deze korrels maakt Van Zutven geschikt voor hergebruik in het waterproces. De rest krijgt een nieuwe bestemming als hoogwaardige grondstof. De aanpak trekt internationale belangstelling: “Franse en Deense bedrijven komen kijken hoe we dit technisch voor elkaar krijgen.”
Goede wil
Het klinkt allemaal heel logisch, maar de weg naar circulariteit zit vol uitdagingen. Het vraagt om technologische oplossingen en goede wil van ondernemers. Maar vooral om samenwerking, ruimte binnen wet- en regelgeving en een verbindende en faciliterende rol van overheid en regio. “Als gemeente brengen we bedrijven met elkaar in contact en zorgen we dat ze bij de juiste partners terechtkomen, zoals een kennisinstelling”, vertelt Jan. “Ik bezoek zelf elke week een bedrijf om te weten wat er speelt. Genoeg bedrijven zien kansen, maar lopen tegen allerlei knelpunten aan. Geld is een belangrijke; circulaire oplossingen vragen vaak forse investeringen, terwijl de opbrengst pas later komt.”
Wirwar van regels
Een andere hobbel is de wirwar van regels rond veiligheid en vergunningen. Jan: “Dan is het aan ons om met de provincie en het Rijk om tafel te gaan om hier meer duidelijkheid en beweging in te krijgen. Lokaal willen we als gemeente meer bewustwording creëren rondom dit thema. En we kunnen werken aan incentives die positieve ontwikkelingen belonen en stimuleren. Bijvoorbeeld in het inkoopbeleid van de gemeente, maar mogelijk ook op het gebied van afvalinzameling.”
De wethouder pleit ook voor meer innovatiehubs: plekken waar bedrijven samen met kennisinstellingen experimenteren met nieuwe toepassingen en innovaties. De gemeente kan hierin een faciliterende en verbindende rol spelen. Voorwaarde is dat partners in de keten de samenwerking opzoeken en overheden meebewegen in de regelgeving. Wat dat laatste betreft is de noodzaak groot, aldus Jan. “Volgens een peiling van VNO-NCW vorig jaar onder 4.000 ondernemers staat knellende wet- en regelgeving ergens bovenaan de lijst van belemmeringen voor groei en verduurzaming.”
Open houding
Als het gaat om de rol van de Regio Deal, ziet Jan vooral kansen in betere samenwerking en kennisdeling tussen gemeenten. “Initiatieven rond voedselverspilling en circulariteit moeten regionaal worden gedeeld”, vindt hij. “Daarvoor moeten we een gezamenlijk podium creëren waar gemeenten en bedrijven van elkaar kunnen leren, zodat we niet telkens opnieuw het wiel uit hoeven te vinden.” Henk Jan erkent dat ketensamenwerking niet vanzelf gaat. “Daar is kwetsbaarheid en een open houding voor nodig, en dat kost tijd.”
Eén ding is voor beide heren glashelder: naar elkaar luisteren en slim samenwerken werkt. Gemeente en bedrijfsleven in Veghel kunnen daardoor een voortrekkersrol vervullen in het tegengaan van voedselverspilling en het versnellen van circulariteit. Zo kan een beweging ontstaan die de regionale samenwerking versterkt en de hele regio op deze thema’s naar een hoger niveau tilt.
’t Goeie gesprek
In ’t Goeie gesprek gaan telkens twee mensen uit Noordoost-Brabant met elkaar in gesprek over een onderwerp dat raakt aan ’t Goeie leven – onze regionale invulling van brede welvaart. Ze delen hun ervaringen, benoemen eerlijk waar het schuurt én zoeken de verbinding. Hiermee laten we zien hoe uiteenlopende mensen samen (leren) bouwen aan een veerkrachtige en verbonden regio. Een regio waar mensen graag leven, wonen en werken – nu én in de toekomst.
Tekst: Brigitte de Swart
Fotografie: Sandra Peerenboom
