“Als het regent bij de buren, krijg je altijd een drupje mee”

Schaarste dwingt tot scherpe keuzes

Zo is de druk op de ruimte in Brabant enorm. Woningbouw, energietransitie, landbouw, natuur en klimaat vragen allemaal om plek. “Als je alles optelt, hebben we eigenlijk 1,8 keer zoveel ruimte nodig als we hebben. Dat kan dus niet”, stelt Jeroen nuchter.

Die schaarste maakt keuzes onvermijdelijk – en die zijn zelden pijnloos. “Je doet bijna altijd iemand tekort. Een gemeente, een sector of een inwoner. Juist daarom moet je keuzes goed onderbouwen en samen die puzzel leggen.”

Deze puzzel geeft precies de kern weer van regionaal samenwerken. Want als keuzes elkaar raken over gemeentegrenzen heen, kun je ze niet meer alleen nemen. “Daar zijn partijen als RNOB voor nodig.”

Communicatie als sleutel

Volgens Jeroen ligt een belangrijk deel van de oplossing van gemeenteoverstijgende vraagstukken niet alleen in beleid, maar juist in de communicatie daaraan voorafgaand. “Bij regionale samenwerking moet je veel investeren in het voortraject. Waarom doen we wat we doen? Hoe gaan we dat doen?”

Dat klinkt vanzelfsprekend, maar gebeurt in de praktijk nog steeds te weinig. Gemeenten hebben hun eigen identiteit, dynamiek en politieke realiteit. Colleges en raden moeten worden meegenomen in de gezamenlijke keuzes en de onderliggende afwegingen die regionaal worden gemaakt. “Maar,” stelt hij, “als je daar aan de voorkant tijd in steekt, wordt besluitvorming later veel makkelijker.”

Hier ligt volgens hem ook een duidelijke rol voor RNOB. Niet alleen als samenwerkingsplatform, maar juist als verbindende schakel die helpt om het gezamenlijke verhaal scherp te krijgen en uit te dragen. De positionering van de regio is daarmee geen ‘extra’, maar een randvoorwaarde voor effectieve samenwerking.

Regio Deals als katalysator

De twee Regio Deals hebben de samenwerking tussen de provincie en RNOB een flinke impuls gegeven, voortbouwend op de stappen die RNOB in de jaren daarvoor al had gezet. “Gezamenlijk geld bindt”, zegt Jeroen. “Maar belangrijker nog: op inhoud zijn we elkaar beter gaan vinden.”

Waar de regio eerder meer versnipperd was, is er nu een veel homogener geheel ontstaan, ook qua agenda. “De Regio Deal heeft ons gedwongen om nog beter na te denken over wat we samen willen bereiken, voor wie, en waarom?” Dat gezamenlijke vertrekpunt ligt steeds meer in brede welvaart, ofwel: ’t Goeie leven. Het gaat niet alleen om economische groei, maar ook leefbaarheid, sociale samenhang en toekomstbestendige werkgelegenheid. 

Samenwerken vanuit een gedeelde agenda 

“De regio Noordoost-Brabant heeft relatief gezien misschien geen grote achterstanden, maar er speelt wel heel veel tegelijk, dat impact heeft op meerdere partijen. Om dat allemaal in goede banen te leiden, heb je een gezamenlijke agenda nodig.”

Tegelijkertijd is een bepaalde schaalgrootte nodig. “In Brabant hebben we meer dan 50 gemeenten. Je kunt als provincie niet met iedereen afzonderlijk het gesprek voeren over woningbouw, werklocaties of ruimtelijke plannen. Dat moet je regionaal organiseren.”

Wat daarbij helpt, is wat Jeroen het ‘Brabantse DNA’ noemt. “Wij hebben iets meer de neiging om naar overeenkomsten te kijken dan andere provincies, waar vaker de verschillen centraal staan. Brabant is bovendien een sterk merk; we zijn trots om Brabander te zijn. In andere provincies hoor je dat minder snel. Dit maakt ook dat we elkaar goed weten te vinden, niet alleen binnen gemeenten, maar ook in de samenwerking met overheid, bedrijfsleven, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties en inwoners. En er zit ook iets in van: als het jou goed gaat, gaat het mij ook goed.”

De Peel als spiegel 

Hoe complex die samenwerking kan zijn, zie je in De Peel. In dit gebied komen meerdere grote opgaven samen: landbouwtransitie, natuurherstel, klimaat, energie en leefbaarheid. “De Peel droogt uit, maar moet juist natter worden voor biodiversiteit. Tegelijkertijd wil je de landbouw toekomst geven. Dat schuurt”, zegt Jeroen. “De vraag is steeds: hoe houd je het gebied economisch rendabel en leefbaar voor inwoners en werk je tegelijkertijd aan natuurherstel?”

In NOVEX De Peel werken Rijk, provincies, waterschappen, gemeenten en RNOB samen. En daar zit meteen ook de uitdaging. “Voor elke partij ligt de focus toch weer net even anders. Dan moet je met elkaar steeds scherp blijven: wat betekent De Peel voor de regio, en wat levert het op?” Juist in dit soort trajecten wordt duidelijk dat samenwerken geen abstract begrip is, maar dagelijkse praktijk.

Eén overheid, één verhaal

Voor Jeroen zit de kracht van regionaal samenwerken in het denken als één overheid. “Wij - gemeenten, RNOB, provincie en Rijk - moeten niet allemaal iets anders zeggen. Inwoners en ondernemers verwachten duidelijkheid.”

Dat vraagt om een stevige regionale agenda. “Die hebben wij ook als provincie nodig. Daarin leg je vast: waar werken we samen aan, wat zijn de prioriteiten, en hoe verdelen we de rollen?”

De samenwerking tussen provincie en RNOB is daarin de afgelopen tien jaar duidelijk gegroeid. Jeroen ziet drie belangrijke verbeteringen:

• De inhoud van de regionale samenwerkingsagenda is sterker geworden, mede door de Regio Deals waar iedereen belang bij had. 
• Er staat een sterke organisatie bij RNOB met duidelijke structuren en overlegvormen.
• De onderlinge relaties zijn sterk, we kennen elkaar en kunnen het oneens zijn zonder dat het schuurt. 

“Dat laatste is misschien wel het belangrijkst. Samenwerken draait immers uiteindelijk om mensen.”

Blik vooruit

Als Jeroen een blik in de toekomst werpt, ziet hij een regio waar de brede welvaart zichtbaar is toegenomen in het dagelijks leven. “De leefbaarheid is vergroot, er is meer verbondenheid tussen inwoners, minder eenzaamheid. Een regio waar mensen graag wonen en werken. En overheden die elkaar weten te vinden. Niet op papier, maar juist in de praktijk.”

Zijn oproep aan bestuurders in RNOB is helder: “Ontwikkel een denkpatroon dat twee kanten op werkt. Vraag jezelf steeds af: Wat betekent een regionaal besluit voor mijn gemeente en mijn inwoners? En andersom: als wij lokaal iets doen, hoe draagt dat dan bij aan de regio?”

“Want uiteindelijk,” zegt Jeroen, “als het regent bij de buren, krijg je altijd een drupje mee—dus kun je maar beter samen zorgen voor zon.”