"De kracht zit in het samen durven dromen en doén"
Voor de complexe woningbouwopgaven van deze tijd is meer nodig dan een goed bouwplan. Waar het om draait is samenwerking over grenzen van organisaties, disciplines en opleidingsniveaus heen. Dat is precies wat er gebeurt binnen het project Nomade. Bouwbedrijf Heijmans en vier Bossche mbo- en hbo-onderwijsinstellingen bundelen drie jaar lang de krachten voor innovaties rond bouwen, wonen en leefomgeving. Ingrid Janssen, lector Duurzaam Gebouwde Omgeving bij Avans Hogeschool, en Pim Ketelaars, aanjager Duurzame Innovatie bij Heijmans, zijn enthousiast. “De kracht zit in het stapelen van kennis, het samen leren en het samen durven dromen en doén.”
We zijn in de wijk Willemspoort in ’s-Hertogenbosch, vlak bij de thuisbasis van Avans Hogeschool, HAS green academy, Koning Willem I College en Yuverta. Met steun van Regio Deal ’t Goeie leven werken studenten en bouwprofessionals hier op een bijzondere manier samen in Nomade. Dat het project is opgezet in Noordoost-Brabant, is volgens Ingrid geen toeval. “Een gezonde leefomgeving hoort bij ’t Goeie leven en sluit aan bij de ambities van de Regio Deal.” Dat het om een tastbaar project gaat, past daar volgens Pim ook bij. “Studenten gaan met ons vanuit de praktijk aan de slag met het creëren van concrete kennis voor de toekomst van de regio.”
Meerlagig bouwen
Nomade is een ambitieus project, waarvoor Heijmans en de onderwijsinstellingen hun nek durven uitsteken. Vanaf september werken gemengde leerteams, onderzoekers en professionals van Heijmans aan meerlagig klimaatneutraal bouwen langs vier thema’s: groen en water, circulaire en biobased materialen, sociale samenhang en schaalbaar bouwen. “We willen laten zien hoe Willemspoort er óók uit had kunnen zien met alle bouwkennis die we de komende drie jaar ontwikkelen”, legt Pim uit. “Die innovaties kunnen we straks in andere bouwprojecten gaan toepassen.”
Forse uitdagingen
En dat is hard nodig, want de bouwsector staat voor forse uitdagingen. Om het woningtekort op te vangen, moeten er in Nederland tot 2030 jaarlijks 100.000 betaalbare en duurzame woningen worden gebouwd in een gezonde leefomgeving. Tegelijkertijd spelen thema’s als stikstof, klimaatadaptatie, biodiversiteit en sociale samenhang een steeds grotere rol en zijn goed opgeleide mensen schaars. Pim: “Bij Heijmans hebben we niet alle kennis in huis om al die vraagstukken tegelijk op te lossen. Daarvoor willen we graag de verbinding aangaan: met stakeholders, ketenpartners en het onderwijs.”
Hybride onderwijs
De ambitie van onderwijsinstellingen om het onderwijs veel meer hybride vorm te geven, sluit daar naadloos op aan. Onderwijzen en leren in een echte werkomgeving dus, met echte maatschappelijke opgaven. Willemspoort biedt voor de bijzondere samenwerking tussen mbo, hbo en bedrijfsleven de perfecte hybride leeromgeving. “Voor Avans komt daar bij dat we ons willen doorontwikkelen van onderwijs- naar kennisinstelling”, vertelt Ingrid. “Dat betekent dat we ook een kennis- en innovatiepartij willen zijn. Met een groep onderzoekers buigen we ons over dezelfde thema’s als waar Heijmans mee bezig is.” Lachend: “Dat maakt deze samenwerking wel een match made in heaven, ja.”
Maatschappelijke rol
“Zeker”, reageert Pim. “Het is in feite één en één is drie. Als bouwbedrijf hebben we maatschappelijk gezien een rol om het onderwijs mee te ontwikkelen. Die voelen we heel sterk. Daarnaast gaat het ons om inhoud. Door met studenten, lectoren en practoren aan de slag te gaan met al die complexe vraagstukken, ontwikkelen we nieuwe kennis om te innoveren. Dat maakt het voor ons heel interessant om gezamenlijk nieuwe kansen te gaan verkennen.”
Bouwopgaven van morgen
Die kansen zijn er te over, zo blijkt. “Jullie zoeken vernieuwende young professionals om de bouwopgaven van morgen voor elkaar te kunnen boksen, en wij leiden ze op”, aldus Ingrid. “Dat is precies waar we elkaar in vinden. Niet alleen in de vraag hoe die toekomstige professional eruit moet zien, maar inderdaad ook in de inhoud: welke kennis en vaardigheden zijn nodig om die duurzame bouwopgaven aan te kunnen? In Willemspoort gaan we dat ontdekken. En dan zowel de ecologische als de sociale kant van duurzaamheid. Ik geloof heel erg in het bouwen van sterke gemeenschappen. En ook in slim samenwerken. Dat inspireert en geeft energie.”
Druk op de ketel
Een project van deze omvang organiseren, vraagt om nauwe afstemming. Ingrid: “Dat is zeker een uitdaging. Vier onderwijsinstellingen hebben allemaal andere roosters en werkwijzen. Daarnaast werk je samen met een groot bouwbedrijf met weer een heel ander tempo en andere belangen. Maar de grootste uitdaging vind ik de beperkte lengte van dit project. Om de druk op de ketel te houden, hebben we Dutch Design Week van 2028 als stip op de horizon gezet.”
“Ook om ervoor te zorgen dat kennis in ons snel veranderende vakgebied niet veroudert”, vult Pim aan. “Kijk maar naar de radicale vergroening van onze gebouwde omgeving; die is explosief. We moeten dus tempo houden en kennis blijven ontwikkelen. De grootste uitdaging voor ons is dat er in 2028 een goed doordacht verhaal ligt met een aantal prototypes van innovaties. Die hebben we dan ook echt beproefd in de praktijk.”
Verkennen en afstemmen
Het eerste halfjaar van Nomade staat vooral in het teken van verkennen en afstemmen. Wie doet wat? Welke studenten werken wanneer met wie mee? Hoe zorg je dat de opgedane kennis wordt doorgegeven en geborgd? “Van buitenaf lijkt samenwerken logisch, maar in de praktijk moet je echt uitzoeken hoe dat werkt”, ervaart Pim. “Voor Ingrid en mij is de zoektocht ook dat we het project niet te groot maken met te veel disciplines; het moet wel uitvoerbaar en efficiënt blijven. Dat is best lastig, want de gezonde leefomgeving raakt aan alles. Die kun je niet meer verzuild organiseren.”
Waarde toevoegen
Binnen Nomade staat regeneratief bouwen van meerlaagse appartementencomplexen centraal: hoe kan zo’n gebouw waarde toevoegen aan biodiversiteit, schonere lucht en ontmoeting tussen bewoners? Pim: “Bij rijwoningen weten we inmiddels wel hoe dat werkt. Maar bij woongebouwen met meerdere lagen is het veel complexer om alles in één gebouw samen te laten komen. Een mooi voorbeeld is het idee van een ‘tweede maaiveld’. Een soort daktuin waar bewoners elkaar ontmoeten én biodiversiteit de ruimte krijgen. Naar dit soort gecombineerde oplossingen zijn we steeds meer op zoek.”
Doorlopende leerlijn
Wat Nomade anders maakt dan veel andere samenwerkingen tussen onderwijs en bedrijfsleven? “Dat het gaat om een doorlopende leerlijn”, zegt Pim. “Bij Heijmans hebben altijd allerlei studenten rondgelopen. Dat leverde mooie scripties met een ringbandje op, maar daar werd vaak te weinig mee gedaan. Dat voelde als kapitaalvernietiging. Met Nomade gaan we dat anders doen door kennis te stapelen.” Ingrid knikt. “Dat signaal van jou was voor mij een enorme trigger. Want het is natuurlijk zonde van al dat waardevolle onderzoek. Met de doorlopende leerlijn kunnen we steeds verder bouwen op wat eerdere teams hebben onderzocht en ontwikkeld.”
Bredere skills
Ingrid ziet dezelfde beweging in het onderwijs. “We leiden studenten niet meer op voor één vak. Ze moeten over grenzen heen leren kijken.” Ze noemt een verpleegkundestudent die onderzoek doet naar hoe bewoners elkaar kunnen helpen bij zorg en welke fysieke inrichting daarvoor nodig is. “Iemand die dacht handen aan een bed te worden, verdiept zich nu in de gebouwde omgeving. Dat vind ik fantastisch. De praktijk is nog niet altijd zo georganiseerd, maar je ziet al wel grenzen tussen disciplines vervagen. Met Nomade leiden we studenten met die bredere skills op. Precies wat de complexe opgaven van nu nodig hebben.”
Zwaan-kleef-aaneffect
Wanneer Nomade voor hen geslaagd is? Pim ziet het al helemaal voor zich. “Als honderden studenten op de Dutch Design Week in 2028 hun onderzoek trots presenteren en we gezamenlijk tot innovatieve oplossingen zijn gekomen voor de gezonde leefomgeving.” Ingrid sluit zich daar bij aan. “Ik hoop ook dat we dan kunnen zeggen dat we op een aantal thema’s een doorbraak hebben gerealiseerd. Dat Nomade naar meer smaakt en een zwaan-kleef-aaneffect gaat hebben. Zodat we met onderwijs en bedrijfsleven aan een ecosysteem kunnen werken voor bouwen, leren en wonen. Daarvoor moet je niet alleen samen durven dromen, maar ook gewoon doén.”
