Boeren en gebiedspartijen werken samen aan schoner grondwater
Hoe bewaak of verbeter je de waterkwaliteit in landbouwgebieden met zandgronden zoals in Noordoost-Brabant? Die vraag bracht op 4 maart jl. agrarisch ondernemers, onderzoekers, teeltadviseurs, waterschappen en gemeenten samen bij een kennisbijeenkomst van De AgroProeftuin Noordoost-Brabant.
De uitdaging is groot en complex. Maar in onze regio groeit een aanpak die perspectief biedt: een praktische methode om met metingen, data en vakmanschap te sturen op minder nitraatuitspoeling naar grondwater. En daarmee op verbetering van de waterkwaliteit. Die methode heet BedrijfsRotatieResidu en wordt ontwikkeld door De AgroProeftuin Noordoost-Brabant in samenwerking met agrarisch ondernemers.
Kengetal
In Noordoost-Brabant wisselen boeren vaak percelen (grond) met elkaar uit om gewassen te telen. Dat betekent dat een boer zijn gewassen ieder jaar op een ander stuk grond teelt. Dat is goed voor de kwaliteit van de bodem. Tegelijkertijd is het daardoor wel moeilijker om de invloed van bemesting en teelt op de bodemkwaliteit goed te volgen.
BedrijfsRotatieResidu helpt daarbij. Het is een kengetal dat gebaseerd is op jaarlijkse bodemmetingen van het zogenoemde N-residu. Dit is minerale stikstof dat aan het eind van het groeiseizoen in de bodem achterblijft.
Door metingen te combineren met informatie over gewassen, bemesting en rotatie (‘vruchtwisseling’), ontstaat een goed beeld van de hoeveelheid stikstof die in de bodem achterblijft en mogelijk kan uitspoelen naar het grondwater. Wat dat praktisch betekent? Hoe lager het N-residu, hoe vollediger het gewas de bemesting opgenomen heeft. En hoe minder kans dat het restant uitspoelt naar grond- of oppervlaktewater.
Hulpmiddel bij doelsturing
Tijdens het kennisevent schetste innovatiemanager Ronald Luijkx, innovatiemanager bij De AgroProeftuin Noordoost Brabant, hoe BedrijfsRotatieResidu kan helpen bij doelsturing in het toekomstige mestbeleid. “Na veel onderzoek kunnen we wel vaststellen dat beheersen van nitraatuitspoeling geen knop is waar je één keer aan draait. Het is het resultaat van een totaal-systeem van bemesting, gewaskeuze, gewasrotatie en grondgebruik – jaar na jaar.”
BedrijfsRotatieResidu vormt de basis voor doelsturing. Het idee achter doelsturing in de landbouw is eenvoudig: sturen op resultaten in plaats van op het toepassen van verplichte maatregelen. Het uitgangspunt is de hoeveelheid nitraat-stikstof uit mest dat uitspoelt naar het grondwater, niet op de manier waarop dat gerealiseerd wordt.
Wederkerigheid
Door te werken met metingen, data en doelsturing ontstaat ruimte om regionaal passende oplossingen te ontwikkelen. “Daar hoort wel een belangrijk principe bij: wederkerigheid”, aldus Ronald. “Agrarisch bedrijven die aantoonbaar goede resultaten halen, zouden meer ruimte moeten krijgen om deze doelen te halen. En zouden dus mogen afstappen van de opgelegde maatregelen.”
Methode met potentie
De bijeenkomst in Beers liet zien dat er in de regio veel kennis en bereidheid tot samenwerking is. Boeren zetten zich al langer in om nitraatuitspoeling naar grondwater te verminderen.
De belangrijkste les van de dag: duurzaam grondgebruik vraagt om maatwerk. Generieke regels sluiten niet goed aan bij de praktijk van zandgebieden waar intensief geteeld wordt op basis van grondruil. De verbetering van de waterkwaliteit stagneert hierdoor.
De conclusie van het kennisevent was helder: niet blijven reflecteren, maar dóén — en samen blijven leren. “Het mooie is dat BedrijfsRotatieResisu niet alleen werkt op bedrijfs- en perceelsniveau maar ook op gebiedsniveau. Een methode met potentie dus voor een vitalere leefomgeving.”
Het Rijk en andere geïnteresseerden volgen nauwlettend de stappen die De AgroProeftuin Noordoost-Brabant zet op gebied van doelsturing en BedrijfsRotatieResidu. “Er is nog een flinke weg te gaan te gaan maar betrokkenen zijn positief over de ontwikkelingen tot nu toe”, sluit Ronald af. “Wordt dus vervolgd.”
De AgroProeftuin Noordoost-Brabant en doelsturing
In De AgroProeftuin Noordoost-Brabant doen partijen al jaren onderzoek naar doelsturing in relatie tot nitraatuitspoeling. Boeren, adviseurs, onderzoekers en overheden vormen samen een praktijkproeftuin voor deze systeeminnovatie in de landbouw. RNOB is een van de partners van dit landbouwinnovatieconsortium.
De kracht van deze aanpak zit in:
- Praktijkkennis van boeren
Ondernemers meten al jaren stikstof in hun bodem en experimenteren met teeltvolgorde, bemesting en gewaskeuze. - Regionale samenwerking
Omdat grond vaak wordt geruild tussen bedrijven, wordt er ook gebiedsgericht gekeken naar effecten op waterkwaliteit. - Data en vakmanschap combineren
Metingen geven weliswaar inzicht, maar interpretatie blijft belangrijk. Factoren zoals droogte, regen, het gewas en het moment van meten, spelen allemaal een rol.
Juist die combinatie van data, ervaring en samenwerking maakt het mogelijk om beter te begrijpen wat werkt in de praktijk. www.de-agroproeftuin.nl
